Bốn chữ “hướng” trong một ngôi nhà: nhà, bếp, giường, bàn thờ đo theo bốn kiểu

Trong một buổi tư vấn, chữ "hướng" có thể được dùng bốn năm lần cho bốn năm thứ khác nhau: hướng nhà, hướng cửa, hướng bếp, hướng bàn thờ, hướng giường. Người nghe mặc nhiên hiểu là cùng một phép đo.

Không phải. Mỗi thứ được xác định theo một cách riêng, và đây là nguồn hiểu nhầm phổ biến nhất khi người ta tự tra rồi thấy kết quả không khớp với lời người khác nói.

Hướng nhà: mặt nào là mặt trước

Nghe đơn giản nhất mà lại lắm chỗ lệch nhất. Có nơi lấy mặt tiền — phía nhìn ra đường. Có nơi lấy cửa chính — phía người ta bước vào. Hai thứ này trùng nhau ở nhà phố, nhưng lệch hẳn ở nhà có cổng bên hông, nhà trong hẻm cụt, hay căn hộ chung cư.

Với chung cư thì còn thêm một tầng nữa: hướng của căn hộ hay hướng của toà nhà. Hai con số hoàn toàn khác nhau, và cả hai đều được dùng trong thực tế.

Cho nên khi nghe ai nói "nhà anh hướng đông", việc đầu tiên nên làm là hỏi: đo ở đâu, theo mặt nào.

Hướng bếp: chỗ lệch nhiều nhất

Đây là chỗ các nguồn nói khác nhau rõ rệt nhất, và cũng là chỗ người tự tra hay bối rối nhất.

Có cách lấy theo hướng lưng người đứng nấu — tức là ngược với hướng mặt người ấy nhìn. Có cách lấy theo hướng mặt bếp quay ra. Với bếp củi ngày trước thì còn có cách lấy theo miệng lò — chỗ củi đưa vào và cũng là chỗ người ngồi.

Ba cách này cho ba kết quả khác nhau trên cùng một cái bếp. Và bếp hiện đại thì không còn miệng lò nào để mà lấy, nên phần nào đó ai dùng cũng phải tự quyết một cách.

Điều đáng nói: không có cách nào ở trên là "cách sai" theo nghĩa hiển nhiên. Chúng thuộc về các mạch khác nhau và các thời khác nhau. Cái sai là trộn lẫn — lấy cách này để phán kết quả tra theo cách kia.

Hướng giường

Thông thường lấy theo phía đầu giường quay về. Chỗ hay nhầm là lấy theo phía chân giường, hoặc lấy theo hướng người nằm nhìn lên.

Có nguồn lại nói tới hướng cửa phòng và vị trí giường so với cửa — nhưng đó là vị trí, không phải hướng. Hai khái niệm khác nhau bị gọi chung một tên, và đó là chỗ gây rối thứ hai sau chuyện cái bếp.

Hướng bàn thờ

Thường lấy theo hướng mặt trước của bàn thờ quay ra, tức là phía người đứng khấn nhìn vào. Nhưng vì bàn thờ thường dựa lưng vào tường, nhiều nhà nói "bàn thờ hướng tây" trong khi ý họ là lưng bàn thờ tựa vào tường phía tây.

Nói lệch một chỗ này là lệch đúng 180 độ — đủ để hai người cùng nói về một bàn thờ mà tưởng đang nói về hai cái.

Hướng bàn làm việc và hướng cổng: hai chỗ ít ai hỏi lại

Bàn làm việc thường được lấy theo hướng người ngồi nhìn về — ngược hẳn với cách lấy hướng nhà, vốn lấy theo mặt trước của công trình. Cùng một buổi tư vấn mà hai phép lấy ngược nhau như vậy thì người nghe rất dễ rối.

Cổng lại là chuyện khác nữa: có nơi tính cổng như một "cửa" riêng với hướng riêng, có nơi chỉ xem nó là đường vào và không tính hướng. Nhà có cổng lệch hẳn so với cửa chính là ca hay gặp nhất ở nhà phố, và cũng là ca hay bị nói vòng vo nhất.

Nguyên tắc vẫn thế: hỏi rõ đang lấy theo gì, rồi ghi lại kèm định nghĩa.

Khi nhà đã xây rồi thì chuyện này còn quan trọng không

Câu hỏi thực tế nhất, vì phần lớn người đọc đang ở trong một ngôi nhà đã dựng xong.

Ích lợi lúc này không nằm ở chỗ đổi hướng — chuyện đó gần như không làm được. Nó nằm ở chỗ hiểu đúng thứ người ta đang nói với mình, để khỏi nhận một lời khuyên dựa trên con số đo sai rồi đi sửa nhà theo.

Và có một cái lợi cụ thể hơn: khi ai đó phán nhà mình phạm điều gì đó rồi đề nghị bán một món để hoá giải, câu hỏi "anh lấy hướng theo cách nào" là câu rẻ nhất để biết người đối diện có thật sự nắm nghề hay không — trước khi bàn tới chuyện tiền.

Phần thay đổi kết cấu, nếu thật sự có ý định làm, thì hỏi người có chuyên môn xây dựng: đổi vị trí bếp hay mở thêm cửa đều đụng tới điện, nước và đôi khi cả kết cấu.

Vì sao chuyện này lại gây rối tới vậy

Vì tiếng Việt dùng một chữ cho hai ý: hướng của một vật (mặt nó quay về đâu) và hướng từ chỗ này tới chỗ kia (bếp nằm ở phía nào của nhà). Nói "bếp hướng nam" có thể là mặt bếp quay về nam, mà cũng có thể là bếp nằm ở góc nam của nhà.

Hai ý này thuộc hai cách xem khác nhau và không thay nhau được. Mà trong câu chuyện thường ngày thì chẳng ai dừng lại để nói rõ.

Cách tự gỡ, gọn thôi

Khi tự tra hoặc khi nghe người khác nói, làm ba việc:

• Hỏi lại định nghĩa trước khi hỏi kết quả: "anh lấy hướng bếp theo mặt bếp hay theo lưng người nấu?". Người có nghề sẽ trả lời ngay; người lúng túng ở câu này thì phần sau cũng nên nghe dè.
• Ghi con số kèm định nghĩa, đừng ghi trống. Ghi "bếp: mặt quay 165 độ" thay vì "bếp hướng nam".
• Đừng trộn nguồn. Tra một thứ theo sách nào thì đọc kết quả theo sách ấy. Lấy con số của nguồn này đem luận theo bảng của nguồn kia là cách chắc chắn ra một kết quả vô nghĩa.

Khi hai người nói ngược nhau

Trước khi kết luận ai đúng ai sai, kiểm xem hai người có đang đo cùng một thứ không. Phần lớn các vụ "hai thầy nói ngược nhau" mà người ta kể lại, khi hỏi kỹ thì hoá ra một người nói về mặt tiền, người kia nói về cửa chính — và cả hai đều nhất quán trong hệ của mình.

Điều này không có nghĩa mọi bất đồng đều là hiểu nhầm. Nhưng kiểm chỗ dễ trước thì đỡ mất công tranh luận về chỗ khó.

Ba điều gọn lại

Một. Hướng nhà, hướng bếp, hướng giường, hướng bàn thờ được xác định theo bốn cách khác nhau. Chúng không phải bốn lần dùng cùng một phép đo.

Hai. Bếp là chỗ lệch nhiều nhất vì có ít nhất ba cách lấy, và bếp hiện đại không còn miệng lò nên ai dùng cũng phải tự quyết một cách.

Ba. Ghi con số kèm định nghĩa, và đừng trộn nguồn. Hai người nói ngược nhau thì kiểm xem có đang đo cùng một thứ không trước đã.