Cùng một ngày sinh, mỗi nơi tính ra một kiểu: sáu chỗ hay lệch

Cùng một ngày sinh, hỏi ba nơi ra ba kết quả khác nhau. Chỗ này bảo mệnh Kim, chỗ kia bảo mệnh Thuỷ; trang này ghi hướng tốt là Đông Nam, trang khác ghi Tây Bắc. Người mới tìm hiểu gặp cảnh này thường kết luận "toàn bịa cả" hoặc ngược lại, tin ngay cái nào nghe thuận tai nhất.

Thật ra phần lớn chênh lệch có nguyên nhân rõ ràng, và biết nguyên nhân thì tự đối chiếu được. Bài này gom lại những chỗ hay lệch nhất.

Lệch thứ nhất: mốc đổi năm

• Có nơi tính năm theo Tết Nguyên đán, có nơi tính theo tiết Lập Xuân — hai mốc này cách nhau, có năm cách nhau cả tháng.
• Người sinh trong khoảng giữa hai mốc vì thế bị xếp vào hai năm can chi khác nhau tuỳ nguồn.
• Đổi năm là đổi cả can lẫn chi, nên mọi thứ suy từ đó đều đổi theo — mệnh, tuổi hợp xung, con số.
• Người sinh vào tháng Giêng dương lịch dễ gặp chuyện này nhất, vì thường vẫn thuộc năm âm lịch trước đó.
• Cách làm cho gọn: ghi rõ mình đang dùng mốc nào, rồi giữ nguyên mốc đó cho mọi phép tính về sau.

Lệch thứ hai: giờ sinh và múi giờ

• Sinh gần nửa đêm thì ngày có thể nhảy sang hôm sau, và giờ ghi trên giấy tờ không phải lúc nào cũng khớp giờ thật.
• Giờ khai sinh thường là giờ làm giấy, không phải giờ sinh — chênh nhau vài tiếng là bình thường.
• Việt Nam từng có thời kỳ dùng múi giờ khác với hiện nay, nên người sinh trong những giai đoạn đó cần tra lại trước khi tính giờ.
• Nếu không nhớ chắc giờ sinh, đừng đoán bừa rồi tính tiếp — hãy ghi là không rõ, và bỏ qua phần nào phụ thuộc giờ.
• Người trong nghề nghiêm túc sẽ hỏi lại giờ sinh và hỏi độ chắc chắn, chứ không nhận đại rồi phán.

Lệch thứ ba: hai chữ "mệnh" không cùng nghĩa

• Có khi "mệnh" chỉ hành trong bảng nạp âm gắn với cặp can chi của năm sinh.
• Có khi "mệnh" chỉ cung trong hệ chia tám hướng, tính theo năm sinh và giới tính.
• Hai thứ đó khác nhau hoàn toàn và không việc gì phải trùng khớp.
• Người viết bài thường không nói rõ đang dùng nghĩa nào, nên người đọc tưởng hai nguồn mâu thuẫn.
• Trước khi so hai kết quả, xem chúng có đang nói về cùng một thứ không đã.

Lệch thứ tư: hướng nhà là hướng gì

1. Có trường phái lấy hướng cửa chính, có trường phái lấy hướng mặt tiền của cả toà nhà.
2. Căn hộ chung cư làm mọi thứ rối thêm: cửa căn hộ mở ra hành lang trong, không nhìn ra ngoài trời.
3. Có nơi lấy hướng ban công hoặc mặt có nhiều cửa sổ nhất, coi đó là mặt nhận khí.
4. Không có cách nào được mọi bên công nhận — đây là điểm khác biệt thật giữa các trường phái, không phải ai đó tính sai.
5. Việc cần làm là chọn một cách và ghi lại, để lần sau còn biết mình đã tính theo cái gì.

Lệch thứ năm: sai số của chính phép đo

• La bàn điện thoại lệch vài độ là thường, và lệch nhiều hơn khi đứng gần kim loại hoặc thiết bị điện.
• Có sự khác biệt giữa hướng bắc từ và hướng bắc địa lý, tuỳ vị trí trên bản đồ.
• Nhiều hệ chia hướng thành các cung nhỏ, nên lệch vài độ là đủ nhảy sang cung bên cạnh.
• Cách đo cho đỡ sai: đứng cách xa tường và đồ kim loại, đo vài lần ở vài chỗ, lấy số lặp lại nhiều nhất.
• Ghi luôn sai số — "khoảng 148 độ, lệch chừng năm độ" trung thực hơn là ghi một con số tròn trịa.

Lệch thứ sáu: con số qua nhiều cách quy đổi

• Cùng một con số, mỗi hệ gán một hành khác nhau — có hệ theo thứ tự trong bảng chín cung, có hệ theo cách khác.
• Có nơi cộng dồn các chữ số rồi rút về một số, có nơi chỉ lấy hai số cuối.
• Biển số, số nhà, số điện thoại vì thế cho ra kết quả rất khác nhau tuỳ nguồn.
• Đây là chỗ dễ bị dẫn dắt nhất, vì luôn tìm được một cách quy đổi cho ra kết quả người bán muốn.
• Thử ngược lại: lấy một con số bất kỳ và xem có nguồn nào khen nó không — thường là có.

Vì sao chênh lệch không tự mất đi

• Không có một hội đồng nào chuẩn hoá cách tính, nên mỗi dòng truyền thừa giữ cách của mình.
• Nhiều nội dung trên mạng chép lại nhau, chép cả chỗ sai và bỏ mất phần ghi chú đang dùng hệ nào.
• Công cụ tự động thường không nói rõ tham số, người dùng nhập ngày rồi nhận một kết quả gọn ghẽ không kèm giải thích.
• Bên bán hàng không có động cơ nói về sai số, vì một câu khẳng định chắc nịch bán được nhiều hơn.
• Nên chênh lệch sẽ còn đó lâu dài, và người đọc tự trang bị cách đối chiếu vẫn là cách thiết thực nhất.

Hỏi người tư vấn thế nào cho ra chuyện

1. "Anh chị tính năm theo mốc nào?" — câu này lộ ngay người trả lời có nắm vấn đề không.
2. "Chữ mệnh ở đây là nạp âm hay cung?"
3. "Hướng nhà lấy theo cửa hay theo mặt tiền?"
4. "Nếu tôi nhớ sai giờ sinh thì phần nào trong kết luận đổi theo?"
5. Người nắm nghề sẽ trả lời gọn và nói rõ chỗ chưa chắc; người nói vòng vo hoặc gạt đi thì mình biết đường.
6. Không câu nào trong năm câu trên mang tính thách đố — đó là những câu hỏi bình thường về phương pháp.

Khi hai nguồn cho kết quả trái ngược

1. Xem hai bên có cùng mốc đổi năm không.
2. Xem chữ "mệnh" hai bên dùng có cùng nghĩa không.
3. Xem hướng nhà hai bên lấy theo đâu.
4. Xem có bên nào đang bán thứ gì gắn với kết luận đó không.
5. Nếu vẫn không giải thích được chênh lệch, coi như chưa có câu trả lời chắc chắn và đừng tiêu tiền theo nó.

Phần không lệch, và đáng làm trước

• Hướng nào nắng gắt vào buổi chiều thì mọi trường phái đều thấy như nhau — đó là chuyện quan sát được.
• Phòng nào bí, góc nào ẩm, lối đi nào vướng cũng vậy.
• Mấy thứ này sửa được và thấy kết quả ngay, không cần đợi ai thống nhất cách tính.
• Làm xong phần chắc chắn rồi hẵng bàn phần còn tranh luận — thứ tự đó tiết kiệm cả tiền lẫn công.

Ghi lại để lần sau khỏi tính lại

• Ngày sinh theo cả dương lịch lẫn âm lịch, kèm mốc đổi năm đã dùng.
• Giờ sinh và mức độ chắc chắn về nó.
• Hướng nhà: đo ở đâu, số bao nhiêu, lệch chừng bao nhiêu.
• Hệ tính đã dùng, và chỗ nào mình chưa chắc.
• Một cuốn sổ nhỏ như vậy giúp mỗi lần hỏi ai đó, mình đưa được dữ kiện thay vì kể lại mơ hồ.

Ba việc không chờ tính toán

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám, không hoãn để chọn ngày.
• Chuyện an toàn — điện, gas, nứt, dột — sửa ngay khi phát hiện.
• Hạn giấy tờ và hợp đồng thì theo hạn, không dời vì ngày xấu.

Ba điều trên lặp lại ở nhiều bài của mục này, và lặp là cố ý.