Chỗ ăn và bàn ăn: mấy điều kiêng quen thuộc và mấy việc thật sự đáng làm

Chỗ ăn là nơi cả nhà gặp nhau đều đặn nhất trong ngày, nhưng lại là chỗ ít được bàn tới nhất khi nói chuyện sắp đặt nhà cửa — phần lớn lời khuyên dồn vào phòng khách, phòng ngủ và bếp.

Bài này theo đúng khuôn mấy bài cùng loạt: nói mấy điều kiêng hay nghe, rồi nói mấy việc thật sự đáng làm, và tách rõ hai phần ấy ra.

Mấy điều kiêng hay nghe về chỗ ăn

Liệt kê trước, xét sau.

Bàn ăn không nên đặt ngay dưới xà ngang hoặc dưới ô thoáng của tầng trên.

Không đặt bàn ăn nhìn thẳng vào nhà vệ sinh hoặc ngay sát cửa nhà vệ sinh.

Không kê bàn ăn chắn giữa lối đi từ cửa vào.

Tránh gương chiếu thẳng vào bàn ăn.

Số ghế nên chẵn, và có nơi kiêng một vài con số cụ thể.

Không để bàn ăn dưới cầu thang.

Xếp chúng theo lý do

Đây là cách xem hữu ích hơn là hỏi "đúng hay sai".

Có lý do thực tế rõ ràng: chắn lối đi, sát nhà vệ sinh, dưới cầu thang. Chắn lối đi thì bữa ăn bị cắt ngang liên tục và ghế phải kéo vào mỗi lần có người qua. Sát nhà vệ sinh thì vướng mùi và tiếng, nhất là nhà một tầng cửa mở thẳng. Dưới cầu thang thì trần thấp, tối, và người ngồi trong cùng hay bị cụng đầu.

Có phần thực tế nhưng bị nói quá: xà ngang và gương. Xà thấp thật sự làm chỗ ngồi bí; xà cao và chỉ hơi nhô thì phần lớn là cảm giác. Gương thì tuỳ — gương lớn ngay đối diện làm người nhạy cảm khó chịu, gương nhỏ ở xa thì không.

Thuần quan niệm: số ghế. Cái này không có gì để kiểm, và nói thẳng ra như vậy sẽ đỡ hơn là tìm cách giải thích cho nó nghe có lý.

Điểm chung đáng chú ý: mấy điều kiêng có lý do thật đều liên quan tới chuyện ngồi ăn có thoải mái hay không — không phải chuyện may rủi.

Mấy con số thật sự dùng được

Phần này đo được, và nó quyết định chỗ ăn dễ chịu hay không nhiều hơn mọi điều kiêng gộp lại.

Chỗ để kéo ghế ra và đứng lên — cần một khoảng sau lưng ghế, và cần rộng hơn nữa nếu có người phải đi vòng qua sau lưng người đang ngồi. Thiếu khoảng này là lý do số một khiến bàn ăn đẹp mà không ai muốn ngồi trong cùng.

Chiều rộng mặt bàn cho mỗi người. Nhồi thêm một ghế vào bàn không đủ rộng thì cả bàn cùng khó chịu, không riêng người mới thêm.

Đèn treo phải đủ cao để người ngồi đối diện nhìn thấy nhau, và đủ thấp để sáng đúng mặt bàn.

Quãng đường từ bếp ra bàn. Nếu mỗi bữa phải bưng qua ba khúc quanh thì bữa cơm sẽ dần chuyển sang ăn ngay tại bếp — và đó là cách chỗ ăn chết dần.

Cách kiểm nhanh: ngồi thử vào chỗ trong cùng rồi đứng lên trong lúc mọi ghế khác đều có người. Chỗ nào làm việc ấy khó thì chỗ đó sẽ luôn bị chừa trống.

Mấy việc đáng làm, xếp theo mức tốn kém

Từ không tốn gì tới tốn tiền.

Không tốn gì: xoay bàn theo chiều dài của phòng thay vì chặn ngang; dọn thứ không liên quan khỏi mặt bàn — bàn ăn là nơi hay biến thành bàn để đồ, và khi đã thành bãi chứa thì cả nhà thôi ăn ở đó.

Rẻ: đổi bóng đèn cho đúng nhiệt độ màu, thêm một tấm lót giảm tiếng va chạm, gắn nỉ chân ghế để kéo ra không ê tai.

Vừa tiền: đổi bộ bàn ghế cho vừa phòng — bộ nhỏ hơn mà ngồi được thoải mái luôn hơn bộ to mà kẹt.

Tốn: đổi chỗ đặt bàn kéo theo đổi đường điện, đổi đèn, có khi đổi cả hướng bếp. Việc này để sau cùng, và chỉ làm khi đã thử hết mấy cách trên.

Khi nhà không có chỗ ăn riêng

Trường hợp phổ biến hơn cả, nhất là ở căn hộ và nhà phố hẹp.

Ăn ở bàn bếp, ở đảo bếp, hay ở một góc phòng khách đều được — không có quy tắc nào bắt phải có phòng ăn riêng.

Điều đáng giữ là tính đều đặn, không phải căn phòng. Một góc nhỏ mà cả nhà ngồi cùng giờ mỗi tối thì hơn hẳn một phòng ăn đẹp mà mỗi người bưng bát về phòng mình.

Nếu bàn phải kiêm nhiều vai thì cần một quy ước dọn: tới giờ ăn là mặt bàn trống. Chuyện này nghe nhỏ nhưng nó quyết định cái bàn còn dùng để ăn được hay không.

Còn nếu nhà có người ăn lệch giờ — làm ca, học thêm — thì đừng ép cả nhà vào một khung giờ. Giữ vài bữa chung trong tuần còn hơn đặt ra một luật mà ai cũng vi phạm rồi thôi luôn.

Bàn ăn khi nhà có khách và khi nhà có giỗ chạp

Chỗ ăn thường được tính theo số người trong nhà, rồi tới dịp đông người mới lộ ra chuyện.

Đừng mua bộ bàn to để phòng mấy dịp trong năm. Cái bàn quá khổ làm chật cả năm để phục vụ vài buổi — trong khi bàn gấp, bàn nối hoặc mượn thêm ghế giải quyết được đúng mấy buổi ấy.

Tính trước chỗ đặt món và chỗ để bát đĩa bẩn. Dịp đông người thì hai chỗ này thiếu trước cả chỗ ngồi.

Nếu nhà có lệ ngồi theo thứ bậc thì thu xếp trước chứ đừng để lúc mọi người đã đứng cả quanh bàn — đó là lúc khó nói nhất.

Trẻ nhỏ nên có chỗ ngồi rõ ràng, gần người trông và xa lối bưng đồ nóng.

Và chuẩn bị luôn phương án ngồi hai đợt. Nhiều nhà cố nhồi hết vào một lượt rồi cả bữa ai cũng kẹt — chia hai đợt không có gì là kém trang trọng.

Ba điều gọn lại

Một, mấy điều kiêng có lý do thật — chắn lối đi, sát nhà vệ sinh, dưới cầu thang — đều liên quan tới chuyện ngồi ăn có thoải mái hay không, chứ không phải chuyện may rủi.

Hai, khoảng để kéo ghế và đứng lên quyết định chỗ ăn nhiều hơn mọi điều kiêng gộp lại; kiểm bằng cách ngồi thử chỗ trong cùng lúc mọi ghế đều có người.

Ba, không có quy tắc nào bắt phải có phòng ăn riêng — thứ đáng giữ là tính đều đặn, và một quy ước dọn để tới giờ ăn thì mặt bàn trống.